Erfgoed van Industrie en Techniek - Vlaams-Nederlands
Tijdschrift, nr. 2008/1
In het kader van de samenwerking tussen Vlaamse en
Nederlandse organisaties voor industriële archeologie, werden
het Vlaamse tijdschrift 'Industrieel Erfgoed' en het
Nederlandse 'Erfgoed van Industrie en Techniek' vanaf begin
2000 samengesmolten tot één gemeenschappelijk
Vlaams-Nederlands tijdschrift.
In Vlaanderen
wordt het nieuwe tijdschrift verdeeld via de Vlaamse Vereniging voor
Industriële Archeologie vzw en is het abonnement inbegrepen in
de prijs van het VVIA-lidmaatschap.
Het eerste nummer van 2008 is een extra-dik themanummer gewijd aan
de VLASVEZELBEREIDING
Dit speciaal nummer van Erfgoed is een uitloper een
stage-samenwerking tussen de Vlaamse Vereniging voor Industriële
Archeologie, de opleiding ‘industrieel erfgoed' aan de
Université d'Artois in Arras en twee Nederlandse
vlasprojecten. Klein begonnen groeide deze samenwerking tot een
extra-dik nummer (80 blz): de geschiedenis en het erfgoed van de
vlasvezelbereiding bleken een bijzonder rijk en fascinerend, maar nog
grotendeels onontgonnen thema.
Vlas (of Linum usitasisimum) is één van de
belangrijkste vezelplanten die reeds vanaf de steentijd in cultuur
gebracht werden. ‘Linum' betekent vlas, ‘usitasisimum'
betekent ‘op veel manieren bruikbaar'. Vlas is het
industriegewas met de hoogst toegevoegde waarde, waar naast de vezel
ook de zaden (lijnzaad) en alle ‘afval' nuttige bestemmingen
vonden.
Vlas is onlosmakelijk verbonden met de cultuur van de Lage Landen
tussen Artesië en Friesland, en met ‘cultuur' als
dusdanig.
In dit nummer volgende artikels:
- Redactionele
inleiding
- Lucie MALUTA: Behoud en herwaardering van vlaserfgoed in
Europa
De geschiedenis en het erfgoed van het vlas zijn ongetwijfeld
een thema met Europese dimensie. Vlas vormde ook een factor
van samenwerking en uitwisseling tussen Europese regio's. Bij de
studie van het vlaserfgoed is samenwerking en uitwisseling van
informatie over de grenzen heen nodig, van Letland tot Portugal,
van Ierland tot Rusland.
- Adriaan LINTERS: De Vlasvallei
West-Vlaanderen was tijdens vorige eeuwen de provincie bij
uitstek voor de teelt en verwerking van allerhande
industriële gewassen: vlas, hennep, oliehoudende zaden,
tabak, hop, cichorei, kaardedistels. Omstreeks 1880 namen de
industriële teelten zo'n 8 à 9% van de West-Vlaamse
bodemoppervlakte in. Vooral vanaf de 19de eeuw zou de voorheen
zowat overal in de Nederlanden verspreide vlasteelt zich in een
aantal regio's concentreren, met op de eerste plaats de Leievallei
stroomop- en stroomafwaarts Kortrijk. In veel publicaties wordt
dit nog steeds toegeschreven aan de 'uitzonderlijke kwaliteit' van
het Leiewater, maar tal van andere factoren speelden een veel
belangrijker rol.
- Gerrit HERREMA: Vlas in Friesland: een afgesloten tijdperk
?
De mogelijke teelt van cultuurgewassen in een bepaalde streek
is afhankelijk van een groot aantal factoren zoals grondsoort,
klimaat, het voor handen hebben van (eenvoudige) gereedschappen of
werktuigen om de gewassen te verbouwen en om van de veldgewasse,
en vruchten voedingsmiddelen, kleding of bouwstoffen te
maken. Eén van die eeuwenoude cultuurgewassen is vlas,
de grondstof om linnen en lijnolie van te maken
- Giel VAN HOOFF: Beeldverhaal: de handwever
Een beeld van de laatste handwever in Liempde aan het 10/4 el
brede handdamastgetouw in 1956
- Adriaan LINTERS: De Geur van de Welstand. Vlas roten -
tussen wetenschap, techniek en milieuhygiëne
Binnen het totale proces van de vlasvezelbereiding neemt het
roten, het 'losweken' van de vlasvezel van de stengel, steeds een
belangrijke plaats in - omdat hier de basis gelegd wordt van de
uiteindelijke kwaliteit van het vlaslint. 'Roten' is een
verrottingsproces d.m.v. bacterieën, waarbij de vlasvezel die
aan de buitenkant van de stengel zit loskomt van de houtachtige
binnenstengel.
Naast roten in stromend water werd ook geroot in stilstaand water
van poelen en gegraven rootbekkens. Tenslotte is er het
'dauwroten' of 'veldroten' waarbij het vlas op het veld
uitgespreid wordt en root onder invloed van regen en dauw. In de
loop van het einde van de 19de en het begin van de 20ste eeuw zou
het biochemische proces van het roten ontrafeld worden, en zouden
pioniers nieuwe roottechnieken op punt stelen.
- Luc SOENS: De vlaszwingelwindmolen 'Preetjes Molen'
"Preetjes Molen" te Heule (nabij Kortrijk, België) is de
laatste vlaszwingelwindmolen in Europa. De molen werd aan het
einde van de tweede wereldoorlog, op 14 april 1944, wettelijk
beschermd als monument. In 1990 werd de vzw 'Vrienden
van Preetjes Molen' opgericht, die de molen in erfpacht nam en
in 1992 - dus precies 15 jaar geleden - met de eerste
instandhoudingswerken startte, gevolgd door een grondige
restauratie in 1995-1996.
- Interview met Bert Dewilde. Het Nationaal Vlasmuseum
in Kortrijk
Tijdens de prospectietochten ondernomen in Normandië en
Nederland viel de grenzeloze bewondering op van de collega's
aldaar voor het Kortrijkse vlasmuseum, een model dat ze maar al te
graag willen evenaren. In Normandië, waar de meeste
namen in de vlasnijverheid 'Vlaams' klinken, werd het museum
gewoonweg 'le musée mère du lin', het moeder-museum
van het vlas genoemd.
Een boeiend en meeslepend gesprek met de thans 83-jarige oprichter
en eerste conservator van het museum, over hoe het begon en hoe
het groeide.
- Frank WELGEMOED: "God gaf ons geen linnen, maar vlas om te
spinnen".
Websites en wat je soms over vlas op onvermoede plekken op het
internet vindt
- Ties STEEHOUWER: Het Nationaal Vlasserij- en Suikermuseum
in Klundert, Nederland
De gedachte om te komen tot de brede opzet van een
vlasserij-suikermuseum is ontstaan in 1998. De 'Vereniging
tot behoud van cultuurhistorische vlaswerktuigen' uit Noordhoek
vroeg aandacht bij het college van Burgemeester en Wethouders voor
het gegeven, dat het reeds bestaande vlasserijmuseum toen met
sluiting bedreigd was. Op zijn huidige, nieuwe locatie bestaat het
museum nu precies vijf jaar.
- klik hier voor de
kaft van het tijdschrift
Een recensie van het nummer vind je op
een Kortrijkse webblog
Losse nummers kosten 15 euro + 1,65 euro verzendingskosten (enkel
in België)
Leden van de VVIA in 2008 ontvangen het nummer gratis
